ცნობასამშვილდე ერთ-ერთი უძველესი ისტორიული ციხე-ქალაქია საქართველოში, რომელიც ისტორიულ ქვემო ქართლში, მდინარეების – ხრამისა და ჭივჭავის შესართავთან მდებარეობს. ბუნებრივად გამაგრებულ კონცხზე გაშენებული ნაქალაქარი დღეს ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი, თუმცა მისმა სტრატეგიულმა მდებარეობამ საუკუნეების განმავლობაში მნიშვნელოვანი სამხედრო-პოლიტიკური როლი განაპირობა.
არქეოლოგიური მასალები ადასტურებს, რომ სამშვილდის ტერიტორიაზე ცხოვრება ჯერ კიდევ ძვ. წ. IV–III ათასწლეულებში არსებობდა. შუა საუკუნეებში კი იგი საერისთავოს ცენტრი და მოგვიანებით ტაშირ-ძორაგეტის სამეფოს დედაქალაქიც გახდა. ქალაქი სხვადასხვა ეპოქაში ფლობდა როგორც ქართულ, ისე სომხურ და სხვა მმართველთა დინასტიებს, ხოლო 1110 წელს დავით აღმაშენებელმა იგი თურქ-სელჩუკთაგან გაათავისუფლა.
ნაქალაქარში განსაკუთრებით აღსანიშნავია VIII საუკუნის გუმბათოვანი ტაძარი – სამშვილდის სიონი, ასევე წმინდა გიორგის ეკლესია, პალატის ეკლესია, ციხე-სიმაგრე და სხვა არქიტექტურული ნაგებობები.
დღეს სამშვილდე მნიშვნელოვან არქეოლოგიურ და კულტურულ ძეგლს წარმოადგენს, რომელიც საქართველოს მრავალსაუკუნოვან ისტორიასა და ცივილიზაციურ განვითარებაზე მნიშვნელოვან ცნობებს გვაწვდის.
სამშვილდის სიონის ნანგრევები